Dünya’da İslami Bankacılık Uygulamaları

İslami Bankacılık sistemi özellikle 2000’li yıllardan sonra Orta Doğu ve Körfez coğrafyasından çıkıp, Avrupa ve Amerika’ya kadar sınırlarını genişletmiştir. Dünya üzerinde İslami bankacılık sisteminin olduğu ülkelerin bir kısmında finansal sistem sadece faizsiz bankacılık üzerine kurulmuş olup, bu ülkeler İran ve Sudan şeklindedir. Faizsiz sistemin olduğu Malezya, Türkiye, BAE, Endonezya, Bangladeş, Yemen, Ürdün, Mısır gibi ülkelerde ise konvansiyonel bankacılık hizmetleri veren bankalarda bulunmaktadır. Bu ülkeler bu iki sistemi ekonomilerinde barındırarak hem konvansiyonel yatırımcıları hem de faizsiz bankacılık sistemine yatırım yapmak isteyen yatırımcıları çekmeyi amaçlamaktadırlar.

Dünyada sınırlarını genişleten İslami bankacılık sistemi, ürün yelpazesini de genişletmeye çalışmıştır. İslami bankacılık sisteminin ürünleri İngiltere, İsviçre vb. Avrupa ülkelerinde talep görürken, ABD’de de ekonomiye direkt katkı sağlamasından dolayı yüksek talep görmeye başlamıştır. İslami bankacılık ürünleri, ülkeden ülkeye
farklılık gösterse de temel olarak İslami prensiplere dayanmaktadır.

Suudi Arabistan

Dünyada İslami bankacılık alanında en büyük aktörlerden birisi Suudi Arabistan’dır. İslami bankacılık sisteminin kuruluşundan gelişimine kadar en büyük pay Suudi Arabistan’ın olup, bu süreçte özellikle Suudi iş insanlarının çabalarının önemi büyüktür. Finansal kiralama alanında Al Rajhi Company dünyanın sayılı büyük kuruluşları arasındadır. Yine finansal kiralama alanında Dallah Al Baraka’da sayılı büyük şirketler arasında olup, dünyanın birçok ülkesinde yatırımları bulunmaktadır. Bankacılık alanında ise Dar-Al Mal Al-İslam (DMI), İKB ve National Commercial Bank (NCB) gibi büyük sermaye gruplarının kurduğu kurumlar bulunmaktadır. Bu kurumlardan National Commercial Bank (NCB) Suudi Arabistan’ın en büyük kamu bankasıdır. Dallah Al Baraka ise banka niteliği olmayıp, İslami finans kurumları ile dünyadaki saygın finansal kurumlar arasında köprü vazifesinde bulunmaktadır. Al Rajhi ise banka statüsündedir. Dar-Al Mal Al-İslam (DMI) ise bankacılık, sigorta ve yatırım olmak üzere üç farklı sektörde faaliyet göstermekte olup, yaklaşık 3,6 milyar USD aktif büyüklüğe sahiptir.

Malezya

Malezya Dünyada İslami bankacılık sisteminde Suudi Arabistan’dan sonra en büyük paya sahip olan ülkedir. Dünyadaki İslami bankacılık sektöründe Malezya ürün çeşitliliği, güçlü ekonomik alt yapısı ile büyük fonları çekmektedir. Ülkedeki faizsiz sistem global ölçekte lider olma yolunda aktif bir şekilde yol almaktadır. Bu hızlı
gelişimin en büyük kaynağı faizsiz sistemin yaklaşık %80 kısmının bankalar tarafından oluşturulmasıdır. Ayrıca İslami bankacılık sistemine uygun olarak dünyadaki en büyük sermaye piyasası da Malezya’da bulunmaktadır. Bunun dışında ilk İslami bankacılık sistemi ile tam olarak entegre olan gayrimenkul yatırım ortaklığı (GYO) sistemine de Malezya sahiptir.

İslami Bankacılığın bu kadar gelişmiş olduğu Malezya’da ilk temeller 1983 yılında atılmıştır. Bu yıllarda faizsiz sistemde ilk olarak Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB) kurulmuştur. Malezya’da ilk faizsiz temeller her ne kadar 1983 yılından itibaren atılmış da olsa, ülkedeki faizsiz sistemin temeli “Hacıların Fon Yönetimi ve Kurulu” olan “Tabung Haji” olarak isimlendirilen sisteme dayanır. Bank Islam Malaysia Berhad’ın kurulmasından sonra devletinde desteği ile Malezya İslami Finansal Merkezi (MİFM), İslami Finansal Hizmet Kurulu Sekreterliği (İFHKS) ve İslami Tasfiye Yönetimi Merkezi (İTYM) gibi kuruluşlar kurulmuştur.

Mısır

Mısır İslami bankacılık sistemi açısından diğer ülkelere nazaran farklı bir yere sahiptir. Bu ülkenin faizsiz sistemde ayrı bir öneme sahip olmasının sebebi ise dünyada faizsiz sistem üzerine ilk banka Mit Gamr ismi ile Mısır’da kurulmasındandır. Fakat Mısır’da faizsiz sistemin tarihi 1963’de kurulan Mit Gamr bankasından yaklaşık otuz
sene öncesine dayanmaktadır. O dönemlerde kurulan kurumların faizle işlemler yapmadıkları belirtilmiştir. Bu dönemlerden sonra 1971’de Nasr Sosyal Bankası ile 1977 yılında %51’i Mısır’a %49’u Suudi Arabistan’a ait olan Faisal İslam Bankası kurulmuştur. Ülkede faizsiz sistem hızlı bir şekilde ilerlerken tamamı Mısır’a ait olan Uluslararası Yatırım ve Kalkınma İslam Bankası kurulmuştur.

Pakistan

Pakistan İslami kurallar üzerine yönetilen bir ülkedir. Fakat, yakın bir zamana kadar İslam kuralları üzerine yönetilmesine rağmen bankacılık faaliyetleri ve finansal sistem faizle işlemler yapmaktaydı. Bu sebeple Pakistan hükümeti 1973 yılında ülkedeki tüm yasaların İslami kurallar çerçevesinde düzenlenmesini ve böylelikle Müslüman halkın haklarının tam anlamıyla korunması adına yeni bir anayasa değişikliğine gitmiştir. Bu anayasa değişikliğinden sonra devlet “İslam Düşüncesi Konseyi”’nden ülkedeki finansal sistemin ve ekonominin tamamen faizsiz bir temel üzerine yeniden inşa edilmesi hususunda bir model oluşturulması istemiştir. Sonrasında hazırlanan yeni ekonomi modeli 1980 yılında meclis tarafından kabul edilmiştir. Bu süreçten sonra faizli işlemlerinin yerini tamamen kâr zarar ortaklığı almıştır. Fakat zamanla faizsiz sistemle işlem yapan bankaların aldığı komisyon ücretleri faizli bankaların almış olduğu faiz seviyesine kadar yükselmiştir.

İran

İran ülke yönetim rejimi olarak İslami kurallar üzerine yönetilmektedir. İran’da finansal sistem de İslami kurallar üzerine kurulmuş olup, İslami bankacılığın en başta gelen ülkelerindendir. Ülkenin ayrıca İslami finans sisteminde yaklaşık 390 milyar USD varlık büyüklüğü ile İslami finans sisteminin yaklaşık %40’ını oluşturduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca, ülke “Bank Mellat”, “Bank Melli İran” ve “Bank Sedaret İran” gibi İslami finansın en büyük yedi bankasına sahiptir.

Sudan

Sudan’da İslami bankacılık faaliyetleri 1978 yılında Suudi Arabistan ve Sudan liderlerinin bir görüşmesi sırasında Suudi prens Muhammed Al Faisal’ın Sudan’da faizsiz bankacılık sistemi üzerine bir banka açmayı talep etmesi ile başlamıştır. Bu görüşmeden sonra 1978 yılında Sudan’da “Faisal Sudan İslam Bankası” (Faisal Islamic Bank of Sudan) kurulmuştur. Sudan’da ilk İslami banka kurulup, sistem işlemeye başladıktan bir müddet sonra 1991 yılında faizli bankacılık sistemi tamamen ülkede yasaklanmıştır.

Ürdün

İslami bankacılık sisteminin uygulandığı ülkelerinden birisi de Ürdün’dür. Ürdün’de İslami bankacılık sistemin başlangıcı 1978 yılında başlamıştır. Bu tarihte İslami sistem üzerine ilk olarak Ürdün İslam Bankası kurulmuştur. Fakat ülke genelinde faizli finansal sistem hâkim olmasından ve İslami bankacılık üzerine ayrı bir sistem kurulmamasından dolayı Ürdün İslam Bankası’ da faizli bankalar ile aynı yönetmeliğe tabi tutulmuştur. Bu bankanın kuruluş amacı ise ülkedeki kalkınmanın artması amacıyla sermayenin İslami sistem ile ekonomiye kazandırılması olmuştur.

Kuveyt

Kuveyt’de finansal sisteme 1980 yılından sonra anayasada yapılan değişiklikle faizli işlemler girmiştir. Faizli işlemlerde faiz oranı taraflarca belirleneceği, tarafların herhangi bir faiz oranı belirlemediği taktirde kredi faiz oranı ile gecikmede uygulanacak faiz oranı %7 olarak belirlenmiştir. Ülke İslami bankacılık sistemi üzerine faaliyet gösteren Dünyanın en büyük katılım bankası olan Kuwait Finance House isimli kuruluşu kurmuştur.

Bahreyn

Bahreyn nüfus olarak büyük olmasa da ülkede çıkan petrolden ve Arap dünyasının bankacılık merkezi olmasından dolayı dünyada önemli bir yere ve ekonomiye sahiptir. Bu ülkedeki en büyük faizsiz kurum Kuveyt Finans Kurumudur.

Bahreyn faizsiz sistemde yirmi dört banka ve on bir sigorta kuruluşuna sahiptir. Ayrıca, İslami Finansal Kuruluşlar Muhasebe ve Denetim Organizasyonu ile Uluslararası İslami Finansal Piyasa isimli kuruluşlara ev sahipliği yapmaktadır.

Petrolden elden edilen gelir Bahreyn’i dünyada önemli bir konuma getirmiştir. Petrolün dışında özellikle kıyı bankacılığı da (Off-Shore) bu ülkede önemli bir yer edinmiştir. Bahreyn İslam Bankasının kurulması ile faizsiz sistem ülkede yaygınlaşmaya başlamıştır.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)

Birleşik Arap Emirlikleri faizsiz bankacılık sisteminde önemli bir konumdadır. Burada faizsiz sistemle işlem yapan kuruluşların başında Dubai Islamic Bank, HSBC Amanah ve Abu Dhabe Islamic Bank gelmekte olup, faizsiz bankacılık varlıkları 2011 yılı itibariyle yaklaşık 94 milyar USD olmuştur.

Katar

Katar körfez ülkeleri içerisinde petrol zengini bir ülke konumundadır. Petrolden elde ettiği gelir fazlası ülkenin zenginliğine zenginlik katmaktadır. Katar bankacılık anlamında İslami sisteme de konvansiyonel sisteme de yer vermektedir. HSBC, Qatar National Bank, Doha Bank, The International Bank of Qatar ve Commercial Bank of Qatar gibi bankalar hem faizsiz hem de faizli sistemde hizmet vermektedir. Katarda faizsiz bankacılık sistemi 1982 yılında kurulan Qatar Islamic Bank ile başlamıştır. 2011 yılında Katar Merkez Bankası aldığı karar ile faizli ve faizsiz sistemin her ikisinde de hizmet veren kuruluşlara İslami bankacılık sisteminde şube açma, işlem yapma ve mevduat toplama gibi faaliyetleri yasaklamıştır.

Avrupa

Avrupa nüfusu içerisinde Müslümanlar önemli bir yer tutmaktadır. Bu sebeple Müslümanların yatırımlarının değerlendirilmesi amacıyla faizsiz hizmet veren bankalar kurulmuştur. Bu bankaların başında 1978 yılında Lüksemburg’da kurulan İslam bankası yer almaktadır. Fakat İslami kurallara tam anlamıyla uyan ve bu minvalde kurulan ilk banka ise 1983 yılında kurulan Danimarka Milletlerarası İslam Bankasıdır.

İngiltere

İngiltere İslami bankacılık sistemi üzerine çalışan ve şeriat kurallarına tamamen uyan kurumlar kurmuştur. Bu kuruluşların kurulmasında özellikle devlet desteği ön plandadır. Bu sebeple İslami bankacılık alanında batının en gelişmiş ülkesi konumundadır. Ayrıca Arap ülkelerinde bulunan faizsiz bankaların birçoğu da İngiltere’de merkezler açıp, ülkeyi adeta bir finans merkezi aline getirmişlerdir. Ayrıca Londra Metal Borsası’ da murabaha sistemini baz alarak faaliyetini sürdürmektedir. İngiltere’de İslami bankacılığın ilk ortaya çıkışı 1980’lere dayanmaktadır. 1990’lı yıllarda İngiltere Körfez ülkelerinin önemli şirketleri ile mudaraba yöntemiyle sukuk ihracı gerçekleştirmiştir.

İngiltere, İslami bankacılık sisteminde Malezya ve Körfez İş Birliği Konseyi üyesi olan ülkelerden sonra en önemli merkez konumunda bulunmaktadır. Müslüman ülkelerde faizsiz sistem tamamen ihtiyaç ve talebe dayalı olarak ortaya çıkmış ve gelişmiştir. Fakat, İngiltere’de ise bu sistem tamamen devletin desteği ile kurulmuştur. İngiltere İslami bankacılık sistemini kurarken, ülkenin İslami bankacılık alanında Avrupa’nın merkezi olmasını ve insanların inançlarından dolayı finansal bir piyasada işlem yapamamasının engellenmesini hedeflemiştir.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD)

Amerika Birleşik Devletleri’nde faizsiz sistem üzerine kurulan iki kuruluş vardır. Bunlardan ilki “Amerikan Finance House LARİBA” olup, araba, mesken alımı gibi toplumun her türlü ihtiyacına hitap edecek şekilde programlanmıştır. Diğer şirket ise “Muslim Savings and Investments (MSI)” ismi altında kurulmuştur. Bu şirketin faaliyetleri mesken finansmanı üzerinedir. LARİBA şirketinin 1998 yılında bankacılık faaliyeti yapmasına izin verilmiştir. MSI ise fonladığı konut kredilerinin geri dönüşlerinde problemler yaşamış ve önemli miktarda kayba uğramıştır. Bu sebeple
Texas mahkemesince konut alım-satım faaliyetleri durdurulmuş ve faaliyeti sona ermiştir.

Bunların dışında “United Bank of Kuwait” İngiltere’de hayata geçirdiği bir modeli New York’ta da uygulamaya çalışmıştır. Fakat, faaliyetini sadece iki sene sürdürmüştür. Ayrıca HSBC Bankası konut finansmanında faaliyet gösterecek “Amanah” adı altında bir model uygulamaya çalışmış ama piyasada rekabet edememiştir. 1998 yılında LARİBA şirketinin birkaç ortağı “Bank of Whittier National Association” şirketini satın almıştır. Bu banka faizsiz sisteme göre işletilmeye başlanmış olup, konvansiyonel bankaların vermiş olduğu tüm hizmetleri faizsiz standartlarda vermeye başlamıştır. Ayrıca şirket katılım hesaplarına ödenecek kâr paylarını bankanın faizsiz portföyünden elde ettiği getiri ile yapmıştır. 2001 yılında ise “Guidance Residential Finance” adı altında mortgage sistemi ile konut finansmanı üzerine faaliyet gösteren bir şirket kurulmuştur. Bu şirket LARİBA şirketi ile hayatını devam ettirmiştir.

Kaynak

Kamil Çapak, İslami Bankacılıkta Kredi Yöntemleri Ve Kredi Türleri

 

*Bu çalışmanın tüm hakları, Kamil Çapak’a aittir.

Etiketler

Furkan ABALI

Merhabalar öncelikle web sitemizde olduğunuz için teşekkür ederek biyografime başlamak istiyorum. yazılım eğitimi gören üniversitemden yüksek lisans ile mezun olup kendimi bilişim sektöründe geliştiren ve geliştirmeye devam ederken buldum. okulumu süleyman demirel üniversitesinde okudum.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı